Przejdź do treści

poniedziałek, 2 listopada 2026 · 20 października wg kalendarza juliańskiego

prawoslawni.plserwis o prawosławiu

Strona główna/Słownik prawosławia/Liturgia i nabożeństwa

Słownik prawosławia · dział

Liturgia i nabożeństwa

Boska Liturgia, jutrznia i hymny: pojęcia, które pomagają zrozumieć przebieg nabożeństw prawosławnych i rolę poszczególnych śpiewów i modlitw.

15haseł
101źródeł
11liter

A

Antyfona Antyfona jest nazwą śpiewu lub zespołu śpiewów występujących w nabożeństwach tradycji bizantyjskiej. Termin wiąże się z naprzemiennym wykonywaniem tekstu przez dwie grupy, lecz w księgach prawosławnych oznacza również określoną… 6 min · 4 źródła

B

Boska Liturgia Boska Liturgia jest głównym nabożeństwem eucharystycznym prawosławia tradycji bizantyńskiej. Obejmuje zgromadzenie wspólnoty, modlitwy, czytania biblijne, ofiarowanie darów chleba i wina, modlitwę eucharystyczną oraz Komunię. W nauczaniu… 5 min · 13 źródeł

D

Doksologia Doksologia to formuła modlitewna lub hymn oddający chwałę Bogu. Nazwa pochodzi z greckiego języka religijnego i łączy pojęcie chwały z jej słownym wyrażeniem. W prawosławiu doksologie występują w krótkich zakończeniach modlitw,… 6 min · 8 źródeł

E

Ektenia Ektenia jest uporządkowaną modlitwą błagalną, w której wezwania diakona lub kapłana przeplatają się z odpowiedziami chóru albo zgromadzenia. Należy do najbardziej rozpoznawalnych form prawosławnego nabożeństwa. Jej intencje obejmują… 7 min · 4 źródła Epikleza Epikleza to modlitewne wezwanie Boga, w którym Kościół prosi o uświęcające działanie Ducha Świętego. Nazwa pochodzi od greckiego epíklēsis, oznaczającego przywołanie lub wezwanie. W prawosławnej liturgice termin najczęściej odnosi… 7 min · 9 źródeł

I

Irmos Irmos jest strofą otwierającą pieśń kanonu liturgicznego w tradycji bizantyjskiej. Łączy jej temat z odpowiednią pieśnią biblijną, a w klasycznej greckiej konstrukcji stanowi także wzorzec rytmiczny i melodyczny dla następujących troparionów.… 7 min · 4 źródła

J

Jutrznia Jutrznia to rozbudowane nabożeństwo należące do dobowego cyklu modlitwy w tradycji bizantyjskiej, związane treściowo z porankiem, światłem i rozpoczęciem dnia. W języku greckim nosi nazwę orthros,… 6 min · 11 źródeł

K

Kanon liturgiczny Kanon liturgiczny to rozbudowany utwór hymnografii bizantyjskiej, złożony z pieśni nawiązujących do określonych kantyków biblijnych. W prawosławiu występuje przede wszystkim na jutrzni, ale także na powieczerzu… 6 min · 10 źródeł Katyzma Katyzma jest jedną z dwudziestu części, na które podzielono Psałterz do użytku w nabożeństwach tradycji bizantyjskiej. Każda katyzma obejmuje określony odcinek tekstu i dzieli się na trzy mniejsze części,… 7 min · 5 źródeł Kondakion Kondakion, nazywany również kontakionem lub kondakiem, jest terminem prawosławnej hymnografii mającym dwa zasadnicze znaczenia. Historycznie oznacza rozbudowany poemat religijny złożony ze wstępu i kolejnych strof powiązanych refrenem.… 6 min · 6 źródeł

L

Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów Liturgia Uprzednio Poświęconych Darów jest nabożeństwem tradycji bizantyjskiej, podczas którego udziela się Komunii z darów konsekrowanych wcześniej, w czasie pełnej Liturgii eucharystycznej. Łączy rozbudowany porządek nieszporów z modlitwami przygotowania… 6 min · 5 źródeł

P

Prokimen Prokimen jest krótkim śpiewem biblijnym wykonywanym w określonych miejscach nabożeństw bizantyjskich, najczęściej przed czytaniem Pisma Świętego. Zwykle składa się z wersetu powracającego jako odpowiedź oraz jednego lub kilku… 6 min · 4 źródła Proskomidia Proskomidia to obrzęd przygotowania chleba i wina przeznaczonych do sprawowania Eucharystii w tradycji bizantyjskiej. W prawosławiu poprzedza zasadniczą część Boskiej Liturgii i obejmuje wydzielenie odpowiednich części… 6 min · 8 źródeł

S

Stichera Stichera jest hymnem tradycji bizantyjskiej wykonywanym przede wszystkim w związku z wersetami psalmów, zwłaszcza podczas nieszporów i jutrzni. Należy do zmiennych tekstów nabożeństwa: może dotyczyć zmartwychwstania, wielkiego święta, wspomnienia… 7 min · 6 źródeł

T

Troparion Troparion, nazywany także troparem, jest krótkim hymnem tradycji bizantyjskiej, zazwyczaj obejmującym jedną strofę. W prawosławnym użyciu termin ma znaczenie szerokie i wąskie. Może oznaczać strofę należącą do większej… 6 min · 4 źródła