Wiara

Znaczenie słowa

Greckie pistis, występujące w Nowym Testamencie, obejmuje znaczenia związane z wiarą, zaufaniem i wiernością. Konkretną treść określa kontekst wypowiedzi. Można mówić o wierzeniu słowu, o zaufaniu osobie, o wyznaniu dotyczącym Chrystusa lub o trwałości podjętej relacji. Poszczególne znaczenia są powiązane, lecz nie powinny być automatycznie utożsamiane w każdym fragmencie.^{[1, 2, 8]}

W prawosławnym objaśnieniu Thomasa Hopki odróżnia się uznanie prawdziwości określonych treści od osobistego zawierzenia. Człowiek może przyjmować zdanie o istnieniu Boga, nie opierając na nim własnego życia. Wiara w pełnym sensie chrześcijańskim obejmuje oba wymiary: przekonanie ma znaleźć wyraz w zaufaniu, decyzjach i praktyce.^[10]

Wiara i to, czego nie widać

List do Hebrajczyków opisuje wiarę w odniesieniu do rzeczy oczekiwanych i niewidzialnych. Dalszy ciąg rozdziału nie pozostaje przy abstrakcyjnej definicji. Przedstawia postacie biblijne, których zaufanie wiązało się z drogą, posłuszeństwem, wytrwałością i ryzykiem. Wiara jest tu sposobem odnoszenia się do rzeczywistości, której spełnienie nie zostało jeszcze w pełni doświadczone.^[1]

Tekst nie utożsamia jej z dowolnym przekonaniem bez uzasadnienia. Punktem odniesienia dla opisanych osób jest rozpoznane wezwanie lub obietnica Boga. Wyliczone przykłady łączy przekonanie, że obietnica wpływa na teraźniejsze decyzje. W teologicznym rozumieniu autora listu wiara nadaje kierunek działaniu także wtedy, gdy jej przedmiot nie jest dostępny bezpośredniemu oglądowi, a realizacja celu wymaga dalszego oczekiwania.^[1]

Abraham jako wzór zaufania

W Liście do Rzymian Abraham jest przedstawiony jako osoba, której wiara ma znaczenie dla rozumienia usprawiedliwienia i obietnicy. Paweł podkreśla zaufanie Bogu oraz pierwszeństwo daru wobec religijnej chluby. Argument dotyczy również możliwości uczestnictwa ludzi z różnych środowisk w obietnicy rozumianej w świetle Chrystusa. Nie ogranicza wiary do dziedziczonej przynależności społecznej.^[3]

List do Hebrajczyków ukazuje inny aspekt tej samej postaci: Abraham wyrusza, nie mając pełnej wiedzy o dalszej drodze, i żyje jako przybysz. Wiara nie zostaje tu utożsamiona ze szczegółowym rozeznaniem przyszłości. Polega na podjęciu decyzji w odpowiedzi na wezwanie. W prawosławnej interpretacji przykład ten wskazuje na dynamiczny charakter zaufania, które obejmuje kolejne etapy życia.^{[1, 8]}

Wiara rodząca się ze słuchania

List do Rzymian wiąże wiarę ze słuchaniem głoszonego słowa. Rozważanie obejmuje ciąg relacji: posłanie, przepowiadanie, usłyszenie i odpowiedź. Wiara nie jest więc przedstawiona wyłącznie jako rezultat prywatnego namysłu osoby odizolowanej od innych. Przychodzi przez świadectwo, przekaz i spotkanie z określoną treścią.^[2]

W prawosławiu znaczenie ma zatem kościelny wymiar jej przekazywania. Czytanie Pisma, katecheza i wyznanie należą do przestrzeni, w której człowiek poznaje język wiary. Osobista odpowiedź nie jest przez to zastąpiona działaniem wspólnoty. Tradycja dostarcza treści i form wyrazu, ale samo przebywanie w środowisku religijnym nie wyczerpuje znaczenia zaufania i świadomego przyjęcia zobowiązania.^{[2, 8]}

Wyznanie i jego treść

W dziesiątym rozdziale Listu do Rzymian wyznanie ustami zostaje zestawione z wiarą serca. Treść wypowiedzi odnosi się do Jezusa jako Pana oraz do Jego zmartwychwstania. Chrześcijańska wiara nie jest zatem jedynie nieokreśloną duchowością. Ma rozpoznawalny przedmiot, wokół którego kształtuje się życie wspólnoty.^[2]

Cyryl Jerozolimski, nauczając kandydatów do chrztu, wyjaśnia rolę krótkiego wyznania zbierającego zasadnicze treści Pisma. Uzasadnia taką formę między innymi zróżnicowanymi możliwościami dostępu do lektury i nauki. Wyznanie ma być zapamiętane, przechowywane i stopniowo objaśniane. Jego zwięzłość służy przekazowi, a nie rezygnacji z rozumienia treści.^[8]

Osobista odpowiedź i dar

W piątej katechezie Cyryl rozróżnia przyjęcie nauczania od wiary określanej jako szczególny dar łaski. Odwołuje się przy tym do biblijnego języka darów Ducha. Rozróżnienie pokazuje wieloznaczność terminu w tradycji patrystycznej. Nie każda wypowiedź o „wierze” opisuje dokładnie ten sam aspekt życia religijnego.^[8]

Jan Damasceński również omawia wiarę jako odpowiedź na słyszane nauczanie i jako ufność związaną z darami Ducha. Obaj autorzy łączą odpowiedzialność człowieka z przekonaniem o Bożej pomocy. Umożliwia to mówienie o rozwoju wiary bez przedstawiania go jako samodzielnego wytworzenia przez osobę całej relacji z Bogiem.^{[8, 9]}

Wiara i rozumienie

Prawosławna tradycja teologiczna posługuje się rozumowaniem, interpretacją tekstu i precyzowaniem pojęć. W objaśnieniu Hopki wiara i rozum zostają odróżnione, lecz nie są przedstawiane jako koniecznie wrogie wobec siebie. Przyjęcie religijnego świadectwa nie usuwa pytań o jego treść, spójność i znaczenie dla życia. Sam rozwój katechezy zakłada potrzebę uczenia się i wyjaśniania.^[10]

Cyryl przywołuje także zwyczajne sytuacje zaufania: pracę rolnika oczekującego plonu, podróż morską i zawieranie małżeństwa. Nie dowodzi w ten sposób wszystkich twierdzeń chrześcijaństwa. Pokazuje natomiast, że ludzkie działanie często obejmuje zawierzenie wykraczające poza to, co jest w danej chwili całkowicie zabezpieczone. Analogie te służą objaśnieniu postawy, a nie zatarciu różnicy między przekonaniem religijnym i wiedzą o świecie.^[8]

Wiara wobec wątpliwości

Ewangelia według Marka przedstawia ojca proszącego o pomoc dla dziecka. Jego wypowiedź łączy deklarację wiary z prośbą o wsparcie wobec własnej niewiary. Opowiadanie zachowuje napięcie między zaufaniem a jego niedostatkiem. Nie redukuje sytuacji człowieka do prostego wyboru między pełną pewnością a całkowitym brakiem relacji z Jezusem.^[4]

Cyryl Jerozolimski przywołuje tę modlitwę, objaśniając możliwość proszenia o wzrost wiary. W perspektywie duchowej rozpoznanie własnego ograniczenia może samo stać się treścią zwrócenia się do Boga. Nie oznacza to, że każde pytanie zostaje automatycznie rozwiązane. Oznacza, że proces dochodzenia do zaufania i jego umacniania należy do opisu życia religijnego.^[8]

Tomasz i świadectwo o zmartwychwstaniu

W Ewangelii według Jana Tomasz początkowo nie przyjmuje relacji pozostałych uczniów o spotkaniu ze zmartwychwstałym Jezusem. Opowiadanie prowadzi od jego zastrzeżenia do spotkania i wyznania. Następnie pojawia się błogosławieństwo odnoszące się do wierzących, którzy nie widzieli. Tekst uwzględnia w ten sposób sytuację późniejszych odbiorców, korzystających ze świadectwa innych.^[5]

Bezpośrednio po tej scenie ewangelista wyjaśnia cel spisania znaków: mają prowadzić do wiary w Jezusa jako Chrystusa i Syna Bożego. Wiara zostaje związana z przekazem literackim i pamięcią wspólnoty. Rozróżnienie między doświadczeniem pierwszych świadków a odpowiedzią kolejnych pokoleń pomaga zrozumieć znaczenie Ewangelii w prawosławnym życiu kościelnym.^[5]

Wiara i uczynki

List Jakuba podaje przykład osoby potrzebującej odzieży i pożywienia, której udziela się jedynie dobrych życzeń. Autor wskazuje na nieskuteczność deklaracji niezwiązanej z pomocą. W tym kontekście określenie wiary bez uczynków jako martwej odnosi się do rozdźwięku między wyznaniem a postępowaniem. Krytykowana jest forma religijności, która nie oddziałuje na sposób traktowania drugiego człowieka.^[6]

List do Efezjan akcentuje z kolei zbawienie jako dar, a następnie wskazuje dobre czyny jako cel odnowionego życia. W prawosławnym odczytaniu te perspektywy można rozpatrywać łącznie: człowiek nie kupuje zbawienia swoimi osiągnięciami, ale otrzymany dar domaga się żywej odpowiedzi. List do Galatów wyraża ten związek, mówiąc o wierze działającej przez miłość.^{[7, 11]}

Wytrwałość i granice powodzenia

Jedenasty rozdział Listu do Hebrajczyków wymienia zarówno ludzi doświadczających ocalenia i zwycięstwa, jak i tych, którzy znoszą prześladowanie, ubóstwo oraz śmierć. Wszystkich obejmuje opowiadanie o wierze. Z tego powodu tekst nie pozwala utożsamić jej autentyczności z zapewnieniem pomyślności w każdej sytuacji. Zewnętrzny wynik nie stanowi jedynego kryterium opisywanej wierności.^[1]

Znaczenie ma również to, że pełnia obietnicy nie zostaje przedstawiona jako już osiągnięta przez każdą z przywołanych osób. Wiara łączy się z nadzieją i z perspektywą przekraczającą jednostkową biografię. Taki sposób opowiadania nadaje wytrwałości sens wspólnotowy: poszczególne historie zostają umieszczone w szerszej historii oczekiwania.^[1]

Wiara jako droga życia

W patrystycznym nauczaniu wiara jest zarazem przyjmowana, wyznawana, poznawana i urzeczywistniana. Cyryl wiąże ją z sumieniem i przygotowaniem do chrztu, a Jan Damasceński z wykonywaniem przykazań. Z tego względu nie można ocenić jej pełnej treści wyłącznie na podstawie sprawności argumentowania lub intensywności emocji. Pojęcie obejmuje trwałe odniesienie osoby do Boga i jego konsekwencje.^{[8, 9]}

Prawosławne rozumienie wiary łączy więc osobiste zaufanie z treścią przekazaną przez wspólnotę oraz z odpowiedzialnym działaniem. Każdy z tych wymiarów pełni odrębną funkcję. Wyznanie określa, komu i czemu człowiek wierzy; zaufanie opisuje jego odpowiedź; czyny ujawniają, jak odpowiedź ta kształtuje życie. Ich powiązanie pozwala rozumieć wiarę jako relację rozwijającą się w czasie, a nie wyłącznie jako pojedynczą deklarację przynależności.^{[2, 6, 8, 9]}

Zobacz także

• Chrzesthasło
• Ewangeliahasło
• Łaskahasło
• Miłośćhasło
• Nadziejahasło
• Symbol wiaryhasło
• Święta Tradycjaw przygotowaniu

Źródła

1. Biblia, tekst grecki, List do Hebrajczyków 11 newadvent.org ↗
2. Biblia, tekst grecki, List do Rzymian 10,8–17 newadvent.org ↗
3. Biblia, tekst grecki, List do Rzymian 4 newadvent.org ↗
4. Biblia, tekst grecki, Ewangelia według Marka 9,14–29 newadvent.org ↗
5. Biblia, tekst grecki, Ewangelia według Jana 20,24–31 newadvent.org ↗
6. Biblia, tekst grecki, List Jakuba 2,14–26 newadvent.org ↗
7. Biblia, tekst grecki, List do Galatów 5,1–6 newadvent.org ↗
8. Cyryl Jerozolimski, Katecheza V: O wierze newadvent.org ↗
9. Jan Damasceński, Wykład wiary prawdziwej, księga IV, rozdziały X–XI newadvent.org ↗
10. Thomas Hopko, Orthodox Church in America, The Orthodox Faith: Faith oca.org ↗
11. Biblia, tekst grecki, List do Efezjan 2,4–10 newadvent.org ↗

Źródła sprawdzono w dniu przygotowania hasła. Materiały kościelne służą do opisu nauczania i obrzędów danej wspólnoty, opracowania naukowe i muzealne do zagadnień historycznych i artystycznych.